Tekst źródłowy strony ETCS

== European Train Control System (ETCS) ==

'''European Train Control System (ETCS)''' – to europejski system sterowania ruchem kolejowym i zabezpieczenia ruchu pociągów, będący podstawowym składnikiem systemu [[ERTMS]] (European Rail Traffic Management System). Jego zadaniem jest zapewnienie interoperacyjności między krajowymi systemami kolei w Europie, zwiększenie poziomu bezpieczeństwa oraz efektywności transportu kolejowego.

ETCS jest wspólnym mianownikiem dla krajów Unii Europejskiej i innych państw, które zdecydowały się wdrożyć zintegrowany system zarządzania ruchem kolejowym. Dzięki ETCS możliwe jest prowadzenie pociągów międzynarodowych bez konieczności stosowania różnych systemów pokładowych oraz bez zmiany lokomotywy na granicach.

== Historia ==
=== Geneza ETCS ===
W drugiej połowie XX wieku w Europie funkcjonowały dziesiątki różnych narodowych systemów kontroli pociągów (np. niemiecki PZB/LZB, francuski TVM, włoski BACC, polski SHP). Powodowało to poważne trudności w organizowaniu ruchu międzynarodowego. Każdy system wymagał odrębnego wyposażenia pokładowego, a czasem także zmiany pojazdu trakcyjnego.

W odpowiedzi na te ograniczenia, w latach 90. XX wieku powstał projekt ERTMS, którego podstawowym składnikiem jest ETCS – zunifikowany system zabezpieczenia i sterowania ruchem.

=== Rozwój standardu ===
Rozwój ETCS prowadzony jest przez organizację UNISIG (Union Industry of Signalling), skupiającą największych producentów systemów kolejowych: Alstom, Siemens, Thales, Bombardier (obecnie część Alstom), CAF Signalling i innych. Pierwsze wersje ETCS były gotowe w końcu lat 90.

W 1996 roku rozpoczęto pilotażowe wdrożenia w Hiszpanii i we Włoszech. W 2002 roku Unia Europejska oficjalnie zaleciła ETCS jako standard systemów kontroli pociągów na nowych liniach dużych prędkości i liniach modernizowanych.

== Poziomy ETCS ==
ETCS przewiduje różne poziomy wdrożenia, które różnią się zakresem funkcjonalności oraz infrastrukturą niezbędną do działania systemu.

=== ETCS Level 0 ===
Poziom zerowy to tryb pracy pociągu z urządzeniem pokładowym ETCS na liniach, które nie są wyposażone w infrastrukturę ETCS. W takim przypadku system działa w trybie nadzoru prędkości (Overspeed Monitoring) na podstawie danych wprowadzonych ręcznie przez maszynistę.

=== ETCS Level 1 ===
Pierwszy poziom ETCS działa przy wykorzystaniu punktów przekazywania informacji – tzw. balis (ang. balises). Informacje są przekazywane z toru do pojazdu w formie kodowanej. Możliwe jest działanie na bazie istniejącej infrastruktury (np. semaforów), co umożliwia stosunkowo łatwą integrację z istniejącymi systemami.

* informacje o ograniczeniach prędkości, sygnałach, długości odcinków są przesyłane do pojazdu;
* balisy mogą być stałe lub programowalne;
* może współpracować z liniami wyposażonymi np. w SHP, PZB, etc.

=== ETCS Level 2 ===
Poziom drugi to w pełni cyfrowy system, w którym komunikacja między torem a pociągiem odbywa się za pomocą sieci GSM-R. Ruch pociągów jest nadzorowany zdalnie przez centrum zarządzania ruchem (RBC – Radio Block Centre). Nie ma potrzeby stosowania semaforów zewnętrznych – wszystkie informacje wyświetlane są w kabinie maszynisty.

* pełna informacja o torze i warunkach ruchu przesyłana cyfrowo;
* ciągły nadzór nad pozycją i prędkością pociągu;
* zwiększenie przepustowości linii;
* wyeliminowanie sygnalizacji liniowej (w wersji czystej L2).

=== ETCS Level 3 ===
Poziom trzeci opiera się na koncepcji pociągu jako „czujnika toru”. W tym modelu nie potrzeba urządzeń detekcji toru (jak czujniki osi), a pociąg sam raportuje swoją lokalizację i stan. Poziom ten pozostaje w fazie eksperymentalnej, z uwagi na trudności w zapewnieniu bezwzględnego bezpieczeństwa.

== Elementy systemu ==
=== Balisy ===
To urządzenia umieszczane pomiędzy szynami, które komunikują się z urządzeniem pokładowym pociągu. Mogą być stałe lub dynamiczne (programowalne). Przekazują informacje o sygnałach, ograniczeniach prędkości, rozjazdach i innych elementach infrastruktury.

=== RBC (Radio Block Centre) ===
Stacja zarządzania ruchem w ETCS Level 2 i wyżej. RBC kontroluje pozycję pociągów, przydziela tzw. „blokady radiowe” i przesyła dane do pojazdów.

=== GSM-R ===
Specjalna wersja GSM używana do transmisji danych i głosu w kolei. Służy do komunikacji między pociągiem a RBC w ETCS poziomu 2. W przyszłości ma zostać zastąpiona przez FRMCS – nową generację systemu komunikacji kolejowej.

=== Urządzenie pokładowe ===
System komputerowy w lokomotywie, który przetwarza dane z toru i prezentuje je maszynistom. Wyświetla informacje o dozwolonej prędkości, dystansie do punktów zatrzymania, profilu linii itp. Posiada funkcje automatycznego hamowania w razie przekroczenia limitów.

== Zasada działania ==
ETCS działa w oparciu o tzw. Movement Authority (MA) – czyli przydzielenie pociągowi odcinka, po którym może się poruszać. System ustala MA na podstawie informacji o pozycji innych pociągów, stanów torów, ograniczeń prędkości i innych czynników.

W ETCS Level 1 dane przesyłane są przez balisy. W Level 2 i wyżej – komunikacja jest ciągła, a MA aktualizowane są dynamicznie w czasie rzeczywistym.

== Wdrożenia ETCS w Europie ==
=== Niemcy ===
System jest wdrażany głównie na liniach dużych prędkości (np. Berlin – Monachium), ale również na modernizowanych liniach towarowych. Zintegrowany z systemem LZB.

=== Francja ===
Współistnieje z systemem TVM. Nowe linie TGV wyposaża się w ETCS L2 jako system równoległy.

=== Hiszpania ===
Jedna z pierwszych kolei z wdrożonym ETCS. Linia Madryt – Lleida – Barcelona posiada ETCS Level 2.

=== Włochy ===
ETCS obecny jest na liniach dużych prędkości i części linii regionalnych. Współdziała z krajowym systemem BACC.

=== Polska ===
W Polsce ETCS wdrażany jest etapami:
* Linia E65 (CMK i Warszawa – Gdynia) z ETCS Level 1;
* linia E20 z ETCS Level 2;
* testy na linii do Grodziska Mazowieckiego;
* Pendolino ED250 przystosowane do ETCS L1/L2;
* docelowo wdrożenie na korytarzach TEN-T.

=== Czechy i Słowacja ===
ETCS wprowadzany obowiązkowo od 2030 r. dla pojazdów prowadzących ruch po głównych liniach.

== Korzyści z wdrożenia ==
* **Zwiększenie bezpieczeństwa** – pełna kontrola nad ruchem pociągów, automatyczne hamowanie, eliminacja błędów ludzkich.
* **Zwiększenie przepustowości** – dzięki dynamicznej alokacji bloków i braku sygnalizacji zewnętrznej.
* **Ułatwienie ruchu transgranicznego** – brak konieczności zmiany pojazdów, maszynistów czy urządzeń pokładowych.
* **Standaryzacja** – jeden wspólny język dla całej kolei europejskiej.
* **Oszczędność kosztów długoterminowo** – uproszczenie infrastruktury, eliminacja krajowych systemów.

== Trudności i krytyka ==
* **Koszty wdrożenia** – bardzo wysokie, szczególnie przy konieczności wymiany istniejącej infrastruktury.
* **Złożoność techniczna** – szczególnie w integracji z istniejącymi systemami.
* **Problemy z GSM-R** – przestarzałość technologii, opóźnienia w transmisji, zakłócenia.
* **Brak pełnej interoperacyjności** – mimo wspólnego standardu różnice w implementacji przez producentów.

== Przyszłość ETCS ==
* **ETCS Level 3** – pociąg jako czujnik toru; w fazie testów.
* **FRMCS** – następca GSM-R, oparty na 5G.
* **Automatyzacja** – integracja ETCS z systemami ATO (Automatic Train Operation).
* **Globalizacja** – ETCS wdrażany jest poza Europą, np. w Indiach, Australii i Korei Południowej.

== Ciekawostki ==
* Polska posiada największy tabor Pendolino z ETCS w Europie Środkowej.
* ETCS jest wdrażany również na kolejach przemysłowych i towarowych.
* Najdłuższy odcinek z ETCS L2 znajduje się obecnie w Hiszpanii.

== Zobacz też ==
* [[ERTMS]]
* [[SHP (system zabezpieczenia)]]
* [[GSM-R]]
* [[PZB]]
* [[TVM]]
* [[LZB]]
* [[ATO]]
* [[Pendolino]]
* [[Centralna Magistrala Kolejowa]]

== Bibliografia ==
<references/>

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.era.europa.eu European Union Agency for Railways – ERA]
* [https://www.ertms.net Oficjalny portal ERTMS]
* [https://www.utk.gov.pl Urząd Transportu Kolejowego]
* [https://pl.wikipedia.org/wiki/ERTMS Artykuł o ERTMS na Wikipedii]

__NOTOC__
__FORCETOC__