Kolejosz o 18:02, 10 kwi 2026

2026-04-10T18:02:17Z

← poprzednia wersja		Wersja z 20:02, 10 kwi 2026
Linia 1:		Linia 1:
	{{Formatowanie\|Artykuł}}		{{Formatowanie\|Artykuł}}

	[[Plik:Diesel_engine_modern.jpg\|thumb\|800px\|Współczesny silnik wysokoprężny o dużej mocy, powszechnie stosowany w transporcie ciężkim i kolejnictwie i ten silnik jest ~~chyba~~ montowany w czołgu.]]		[[Plik:Diesel_engine_modern.jpg\|thumb\|800px\|Współczesny silnik wysokoprężny o dużej mocy, powszechnie stosowany w transporcie ciężkim i kolejnictwie i ten silnik jest prawdopodobnie montowany w czołgu.]]

	'''Silnik wysokoprężny''' (znany również jako '''silnik Diesla''' lub silnik o zapłonie samoczynnym) – silnik spalinowy o spalaniu wewnętrznym, w którym zapłon paliwa następuje w wyniku wysokiej temperatury sprężonego powietrza, a nie od zewnętrznego źródła energii (iskry), jak ma to miejsce w silnikach benzynowych.		'''Silnik wysokoprężny''' (znany również jako '''silnik Diesla''' lub silnik o zapłonie samoczynnym) – silnik spalinowy o spalaniu wewnętrznym, w którym zapłon paliwa następuje w wyniku wysokiej temperatury sprężonego powietrza, a nie od zewnętrznego źródła energii (iskry), jak ma to miejsce w silnikach benzynowych.

Kolejosz: /* Bibliografia */

2026-04-10T17:47:22Z

Bibliografia

← poprzednia wersja		Wersja z 19:47, 10 kwi 2026
Linia 71:		Linia 71:

	* Wajand J. A., ''Silniki o zapłonie samoczynnym'', Warszawa 2005.		* Wajand J. A., ''Silniki o zapłonie samoczynnym'', Warszawa 2005.
	* Merkisz J., ''Ekologia silników spalinowych'', Poznań ~~2010~~.		* Merkisz J., ''Ekologia silników spalinowych'', Poznań 2012.
	* Archiwum Techniki Kolejowej, ''Rozwój trakcji spalinowej w Polsce'', 2019.		* Archiwum Techniki Kolejowej, ''Rozwój trakcji spalinowej w Polsce'', 2019.

Kolejosz: /* Zasada działania */

2026-04-10T17:46:49Z

Zasada działania

← poprzednia wersja		Wersja z 19:46, 10 kwi 2026
Linia 28:		Linia 28:


	[Image of four-stroke diesel engine cycle]		[[Plik:Image of four-stroke diesel engine cycle.gif]]


	== Kluczowe technologie i podzespoły ==		== Kluczowe technologie i podzespoły ==

Kolejosz: Utworzono nową stronę "{{Formatowanie|Artykuł}} Współczesny silnik wysokoprężny o dużej mocy, powszechnie stosowany w transporcie ciężkim i kolejnictwie i ten silnik jest chyba montowany w czołgu. '''Silnik wysokoprężny''' (znany również jako '''silnik Diesla''' lub silnik o zapłonie samoczynnym) – silnik spalinowy o spalaniu wewnętrznym, w którym zapłon paliwa następuje w wyniku wysokiej temperatury sprężonego powietr…"

2026-04-10T17:38:17Z

Utworzono nową stronę "{{Formatowanie|Artykuł}} thumb|800px|Współczesny silnik wysokoprężny o dużej mocy, powszechnie stosowany w transporcie ciężkim i kolejnictwie i ten silnik jest chyba montowany w czołgu. '''Silnik wysokoprężny''' (znany również jako '''silnik Diesla''' lub silnik o zapłonie samoczynnym) – silnik spalinowy o spalaniu wewnętrznym, w którym zapłon paliwa następuje w wyniku wysokiej temperatury sprężonego powietr…"

Nowa strona

{{Formatowanie|Artykuł}}

[[Plik:Diesel_engine_modern.jpg|thumb|800px|Współczesny silnik wysokoprężny o dużej mocy, powszechnie stosowany w transporcie ciężkim i kolejnictwie i ten silnik jest chyba montowany w czołgu.]]

'''Silnik wysokoprężny''' (znany również jako '''silnik Diesla''' lub silnik o zapłonie samoczynnym) – silnik spalinowy o spalaniu wewnętrznym, w którym zapłon paliwa następuje w wyniku wysokiej temperatury sprężonego powietrza, a nie od zewnętrznego źródła energii (iskry), jak ma to miejsce w silnikach benzynowych.

Jednostki te są cenione za wysoką sprawność energetyczną oraz trwałość, co uczyniło je podstawowym źródłem napędu w transporcie morskim, drogowym (ciężarowym) oraz przede wszystkim w nowoczesnym [[Transport kolejowy|kolejnictwie]].

== Historia i wynalazek ==

Nazwa silnika pochodzi od nazwiska jego twórcy, niemieckiego inżyniera '''Rudolfa Diesla'''.

=== Rewolucja Rudolfa Diesla ===
Rudolf Diesel opatentował swoją konstrukcję w 1892 roku. Jego celem było stworzenie silnika o sprawności wyższej niż maszyny parowe, które dominowały w XIX wieku. Pierwszy w pełni sprawny prototyp powstał w 1897 roku w zakładach w Augsburgu (późniejsze MAN). Choć początkowo silniki te były stacjonarne i ogromne, szybko znalazły zastosowanie w napędach jednostek pływających.

=== Ekspansja na tory i drogi ===
W kolejnictwie silniki wysokoprężne zaczęły wypierać parowozy po II wojnie światowej, prowadząc do tzw. procesów spalinowozowych. W Polsce symbolem tej zmiany stały się lokomotywy produkowane przez [[Fabryka Lokomotyw „Fablok”|Fablok]] czy [[H. Cegielski – Poznań]].

== Zasada działania ==

Cykl pracy silnika wysokoprężnego (najczęściej czterosuwowego) różni się od silnika o zapłonie iskrowym:

# '''Ssanie:''' Do cylindra zasysane jest wyłącznie czyste powietrze.
# '''Sprężanie:''' Tłok porusza się w górę, gwałtownie sprężając powietrze. Powoduje to wzrost temperatury do około 700–900°C.
# '''Praca (Rozprężanie):''' W momencie maksymalnego sprężenia następuje wtrysk paliwa (oleju napędowego). Paliwo w kontakcie z gorącym powietrzem zapala się samoczynnie, powodując gwałtowny wzrost ciśnienia i ruch tłoka w dół.
# '''Wydech:''' Tłok usuwa spaliny z cylindra do układu wydechowego.

[Image of four-stroke diesel engine cycle]

== Kluczowe technologie i podzespoły ==

Współczesne silniki Diesla to zaawansowane jednostki sterowane elektronicznie.

=== Układy wtryskowe ===
* '''Common Rail:''' Szyna wspólna, w której paliwo znajduje się pod bardzo wysokim ciśnieniem, co pozwala na precyzyjne dawkowanie wtrysku i cichszą pracę.
* '''Pompowtryskiwacze:''' Rozwiązanie stosowane dawniej (m.in. przez grupę VW), łączące pompę i wtryskiwacz w jeden element.

=== Doładowanie silnika ===
Zdecydowana większość silników wysokoprężnych posiada '''turbosprężarkę''', która wykorzystuje energię spalin do wtłaczania większej ilości powietrza do cylindrów, co znacząco zwiększa moc przy zachowaniu tej samej pojemności skokowej.

== Zastosowanie w kolejnictwie ==

W ramach [[Kolejopedia|Kolejopedii]] należy wyróżnić trzy główne typy pojazdów kolejowych wykorzystujących silniki Diesla:

# '''Lokomotywy liniowe:''' Duże jednostki o mocach rzędu 2000–4000 KM (np. ST44 „Gagarin”), służące do prowadzenia ciężkich składów towarowych.
# '''Lokomotywy manewrowe:''' Mniejsze maszyny (np. SM42 „Stonka”), przeznaczone do pracy na stacjach i bocznicach.
# '''Szynobusy i SZT:''' Spalinowe Zespoły Trakcyjne wykorzystywane w ruchu pasażerskim na liniach niezelektryfikowanych.

== Zalety i wady ==

* '''Zalety:'''
** Wysoki moment obrotowy (idealny do ruszania ciężkich pociągów).
** Niskie jednostkowe zużycie paliwa w porównaniu do silników benzynowych.
** Duża trwałość i żywotność (liczona w milionach kilometrów w przypadku lokomotyw).

* '''Wady:'''
** Wyższa emisja tlenków azotu (NOx) i cząstek stałych (sadzy).
** Wyższy koszt produkcji i serwisowania (skomplikowany osprzęt).
** Duża masa własna jednostki napędowej.

== Zobacz też ==

* [[Lokomotywa spalinowa]]
* [[Olej napędowy]]
* [[Turbosprężarka]]
* [[Rudolf Diesel]]

== Bibliografia ==

* Wajand J. A., ''Silniki o zapłonie samoczynnym'', Warszawa 2005.
* Merkisz J., ''Ekologia silników spalinowych'', Poznań 2010.
* Archiwum Techniki Kolejowej, ''Rozwój trakcji spalinowej w Polsce'', 2019.

[[Kategoria:Silniki spalinowe]]
[[Kategoria:Technika kolejowa]]
[[Kategoria:Motoryzacja]]
[[Kategoria:Artykuł Kolejopedii]]

Silnik wysokoprężny - Historia wersji

Kolejosz o 18:02, 10 kwi 2026

Kolejosz: /* Bibliografia */

Kolejosz: /* Zasada działania */